چون ولى نعمت ز روى مرحمت نام مرا * در شمار بندگان خويش نعمت خان نوشت بهر تاريخ خطاب خود چو عالى فكر كرد * سر برآورد از حساب و خان عالىشان نوشت و عبارت كوتاه از نثر او چنين است : « شكر نعمت واجب ، واجب » « 1 » عالمگير شاه او را بعد از حدود ده سال به داروغگى جواهرخانه مفتخر ساخت و به او لقب « مقرب خان » داد . از تأليفات عهد عالمگير شاه پيداست كه عالى در دربار پادشاه از مصاحبان معتمد و شاعران و از صاحب‌منصبان مهم به شمار مىرفته و آثار و مناصب او نشان‌دهندهء عظمت او بوده است . عالمگير شاه در سال 1118 ه ق درگذشت و محمد اعظم و محمد معظم هر دو براى تخت و تاج آماده شده بودند . نور الدّين عالى در آن زمان داروغهء جواهرخانه بود و براى حفاظت خزانه در گواليار مىزيست و بالاخره محمد معظم در سال 1118 ه ق به نام شاه عالم در لاهور به سلطنت رسيد . نعمت خان عالى در آن هنگام « جنگ‌نامه » را نوشت ، به همين مناسبت شاه عالم به او لقب « دانشمند خان » داد و او را براى نوشتن تاريخ دورهء خود مأمور كرد ، اما نعمت خان به سن كهولت رسيده بود و قبل از تمام كردن « شاهنامهء بهادر شاه » وفات يافت . نعمت خان عالى بيشتر به جاى علوم دين در فنون ادب و شعر شهرت يافت و چون به شخص پادشاه نزديك بود و از اركان دربار به شمار مىرفت ، لذا به طنز و شوخى مىپرداخت و زمينهء تفريح را براى پادشاه فراهم مىكرد ، چنان‌كه نمونه‌هاى آن به صورت كتابهايى مانند رقعات ، مضحكات و وقايع نعمت خان از دويست سال پيش باقى مانده است . نعمت خان عالى ميرزا محمد احتمالا در سال 1121 ه ق مطابق سال 1709 م درگذشته ، ولى در تاريخ محمدى آمده است كه وى « در غره ربيع الثانى 1122 ه ق در دهلى فوت كرده » . ( حاشيهء تذكره شعراى كشمير ، ص 254 ) حيدرآبادى عبد اللّه خان و مير غلامعلى تحقيق كرده‌اند كه قبرش در دايرهء مير محمد مؤمن حيدرآباد است اما صحيح اين است كه نعمت خان در صحن مسجدى دفن شده و آن جنوب دايره است . ( ميرمؤمن ، چاپ 1957 م ، ص 288 ) . خادم سيتاپورى به من گفته بود كه : « قبر نعمت خان عالى در مسجدى در اجين است ؛ من آن

--> ( 1 ) - از مصرع شعر ، سال 1105 ه ق و از عبارت نثر 1104 ه ق استخراج مىشود .